ગાય અને ભેંસના દૂધમાં ફેટ અને ગુણવત્તાનો તફાવત
ભારતમાં ડેરી ઉદ્યોગમાં દૂધનો ભાવ તેના FAT (ચરબી) અને SNF (Solids-Not-Fat) ના આધારે નક્કી થાય છે.
| પરિમાણ | દેશી ગીર/કાંકરેજ ગાય | HF/જર્સી ક્રોસ ગાય | મુર્રાહ/જાફરાબાદી ભેંસ |
|---|---|---|---|
| સરેરાશ FAT % | 4.0% થી 4.8% | 3.2% થી 3.8% | 6.5% થી 8.5% |
| સરેરાશ SNF % | 8.6% થી 9.0% | 8.4% થી 8.7% | 9.0% થી 9.5% |
| કુલ ઘન તત્વો (TS) | 12.6% થી 13.8% | 11.6% થી 12.5% | 15.5% થી 18.0% |
| દૂધનો રંગ | હળવો પીળો (બીટા-કેરોટીન) | સફેદ-પીળો | શ્વેત સફેદ (વિટામિન A) |
| 10L દૂધમાંથી પનીર | ~1.4 થી 1.6 કિગ્રા | ~1.2 થી 1.4 કિગ્રા | ~2.2 થી 2.5 કિગ્રા |
| 10L દૂધમાંથી ઘી | ~400g થી 450g | ~320g થી 360g | ~700g થી 850g |
ભેંસના દૂધનો ડેરીમાં વધુ ભાવ કેમ મળે છે?
ડેરીમાં દૂધનો ભાવ ફેટ પોઇન્ટ (FAT Point Rate) ના આધારે નક્કી થાય છે:
- ગાયનું દૂધ (4.0% FAT @ ₹8.50/ફેટ): $4.0 \times 8.50 =$ ₹34.00 પ્રતિ લિટર
- ભેંસનું દૂધ (7.5% FAT @ ₹8.50/ફેટ): $7.5 \times 8.50 =$ ₹63.75 પ્રતિ લિટર
ભેંસના દૂધમાંથી પનીર, માવો, મીઠાઈ અને ઘી વધુ બનતું હોવાથી તેનો લિટર દીઠ ભાવ લગભગ 80% વધુ મળે છે.
દૂધમાં ફેટ (FAT) વધારવાના સરળ ઉપાયો
- સૂકો ચારો અને લીલો ચારો સંતુલિત આપો: વધુ પડતો લીલો ચારો આપવાથી પેટમાં એસિડિટી વધે છે. રોજ 5-6 કિલો સૂકો કડબ આપો.
- કપાસિયા ખોળ / સરસવ ખોળ (Mustard / Cottonseed Cake): રોજ 1 થી 1.5 કિલો ખોળ આપવાથી દૂધમાં ફેટ સીધો 0.5% થી 1.0% વધે છે.
- મીઠો સોડા (Sodium Bicarbonate): રોજ 30-40 ગ્રામ મીઠો સોડા દાણમાં આપવાથી પાચન સુધરે છે.
- મિનરલ મિક્સચર: રોજ 50 ગ્રામ ચિલેટેડ મિનરલ મિક્સચર આપો.
દૈનિક દૂધ અને ફેટ/SNF હિસાબ માટે DudhHisaab ઍપ વાપરો.