डेअरी टिप्स१६ सप्टेंबर, २०२६13 मिनिटे

दुधातील SNF म्हणजे काय? फुल फॉर्म, रिचमंड फॉर्म्युला आणि SNF वाढवण्याचे उपाय (2026)

SNF in Milk: Full Form, Richmond Formula, Testing & How to Increase SNF (2026 Guide)

SJSawan JaiswalFounder of DudhHisaab
दुधातील SNF म्हणजे काय? फुल फॉर्म, रिचमंड फॉर्म्युला आणि SNF वाढवण्याचे उपाय (2026)

दुधातील SNF म्हणजे काय? (SNF Full Form)

SNF चा फुल फॉर्म "Solids-Not-Fat" (चरबी विरहित घन घटक) असा आहे.

दुधात प्रामुख्याने दोन भाग असतात: पाणी (~85%–88%) आणि एकूण घन घटक (~12%–15%).

  • FAT (फॅट / स्निग्धता): दुधातील लोणी किंवा फॅट.
  • SNF (Solids-Not-Fat): फॅट वगळता दुधातील सर्व पौष्टिक घटक जसे की प्रथिने (Casein), दुग्ध शर्करा (Lactose), आणि खनिजे (कॅल्शियम/फॉस्फरस).

``

एकूण घन घटक (Total Solids) = FAT % + SNF %

`


FSSAI नुसार किमान FAT आणि SNF मानके

दुधाचा प्रकारकिमान FAT %किमान SNF %
गाईचे दूध (Cow Milk)3.5%8.5%
म्हशीचे दूध (Buffalo Milk)6.0%9.0%
टोन्ड दूध (Toned Milk)3.0%8.5%

लॅक्टोमीटर आणि रिचमंड फॉर्म्युल्याने SNF कसे मोजावे?

दूध संकलन केंद्रावर लॅक्टोमीटर रीडिंग (CLR) आणि फॅट तपासून खालील रिचमंड सूत्राने अचूक SNF काढले जाते:

`

SNF % = (CLR / 4) + (0.21 * FAT %) + 0.36

``

मोजणीचे उदाहरण:

  • मोजलेले CLR: 28
  • मोजलेले FAT: 4.0% (गाईचे दूध)
  • SNF = (28 / 4) + (0.21 * 4.0) + 0.36 = 7.0 + 0.84 + 0.36 = 8.20%
स्वतः वापरून पहा — मोफत कॅल्क्युलेटर

दूध आणि दर टाका

2026 Formulas
Cow 3.5–5.0 · Buffalo 6–8
Typical 8.3–9.5
Default ₹5.50
Default ₹3.00
Positive for bonus/DBT, negative for deduction

संपूर्ण टूल: FAT-SNF रेट कॅल्क्युलेटर · अॅपमध्ये एंट्री सेव्ह करा


गाय व म्हशीच्या दुधातील SNF वाढवण्याचे 5 सोपे उपाय

  • हिरवा व सुका चारा 60:40 प्रमाणात द्या: फक्त सुका भुसा खाऊ घातल्यास प्रोटीन कमी होते. दररोज 15-20 किलो हिरवा चारा (मका, नेपियर, लसूण घास) द्या.
  • बायपास प्रोटीन व सरकी पेंड (Cotton Seed Cake): सरकी किंवा मोहरी पेंडीमुळे दुधातील केसीन प्रोटीन व SNF वाढते.
  • दररोज 50-80 ग्रॅम दर्जेदार खनिज मिश्रण (Mineral Mixture) व मीठ द्या.
  • स्वच्छ व मुबलक पाणी: जनावरांना दिवसातून 3-4 वेळा भरपूर ताजे पाणी द्या.

दूध संकलन व फॅट/SNF नुसार अचूक हिशोब ठेवण्यासाठी DudhHisaab ॲप डाउनलोड करा.

हा लेख शेअर करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

What is the full form of SNF in milk?

SNF stands for Solids-Not-Fat. It represents all the nutritional solids in milk excluding butterfat — primarily proteins (casein), milk sugar (lactose), and vital minerals (calcium, phosphorus).

What is the Richmond Formula for calculating SNF?

The Richmond Formula is: SNF% = (CLR / 4) + (0.21 * FAT%) + 0.36. CLR is the Corrected Lactometer Reading calibrated at 27°C.

What is the FSSAI legal minimum SNF requirement for cow and buffalo milk?

Under FSSAI guidelines, cow milk must contain a minimum of 8.5% SNF (and 3.5% FAT), while buffalo milk must contain a minimum of 9.0% SNF (and 6.0% FAT).

How does DudhHisaab calculate milk rate from FAT and SNF?

DudhHisaab automatically calculates SNF from CLR readings or takes direct digital milk analyzer inputs and prices each litre based on your two-axis (FAT + SNF) or standard fat slab charts.

Manage your dairy business with DudhHisaab

Track customers and suppliers, record daily entries, auto-calculate FAT-based rates and monthly bills, and send payment reminders — all free in the app.