गाय आणि म्हशीच्या दुधातील फॅट व घटकांची तुलना
भारतात डेअरी व्यवसायात दुधाचा दर हा प्रामुख्याने FAT (चरबी) आणि SNF (Solids-Not-Fat) च्या प्रमाणावर ठरतो.
| निकष | देशी गीर/खिल्लार गाय | HF/जर्सी क्रॉस गाय | मुऱ्हा/जाफराबादी म्हैस |
|---|---|---|---|
| सरासरी FAT % | 4.0% ते 4.8% | 3.2% ते 3.8% | 6.5% ते 8.5% |
| सरासरी SNF % | 8.6% ते 9.0% | 8.4% ते 8.7% | 9.0% ते 9.5% |
| एकूण घन घटक (TS) | 12.6% ते 13.8% | 11.6% ते 12.5% | 15.5% ते 18.0% |
| दुधाचा रंग | फिकट पिवळा (बीटा-कॅरोटीन) | पांढरा-पिवळा | चकचकीत पांढरा (व्हिटॅमिन A) |
| 10L दुधातून पनीर | ~1.4 ते 1.6 किलो | ~1.2 ते 1.4 किलो | ~2.2 ते 2.5 किलो |
| 10L दुधातून तूप | ~400g ते 450g | ~320g ते 360g | ~700g ते 850g |
म्हशीच्या दुधाला डेअरीत जास्त भाव का मिळतो?
डेअरीमध्ये दुधाचे पेमेंट फॅट पॉईंट (FAT Point Rate) नुसार होते:
- गायीचे दूध (4.0% FAT @ ₹8.50/फॅट): $4.0 \times 8.50 =$ ₹34.00 प्रति लिटर
- म्हशीचे दूध (7.5% FAT @ ₹8.50/फॅट): $7.5 \times 8.50 =$ ₹63.75 प्रति लिटर
म्हशीच्या दुधातून खवा, पेढा, पनीर, बासुंदी आणि तूप जास्त निघत असल्याने डेअरी चालक म्हशीच्या दुधाला लिटरमागे 80% जास्त दर देतात.
दुधातील फॅट (FAT) वाढवण्यासाठी सोपे उपाय
- हिरवा व सुका चारा 60:40 प्रमाणात द्या: फक्त कोवळा हिरवा चारा दिल्यास पचन बिघडते. दररोज 5-6 किलो सुका चारा/कडबा द्या.
- सरकी पेंड किंवा मोहरी पेंड: दररोज 1 ते 1.5 किलो सरकी पेंड दिल्याने दुधातील फॅट 0.5% ते 1.0% थेट वाढते.
- खाण्याचा सोडा (Sodium Bicarbonate): जनावरांच्या आहारात दररोज 30-40 ग्रॅम खाण्याचा सोडा दिल्याने पचनक्रिया उत्तम राहते.
- मिनरल मिक्स्चर: दररोज 50-80 ग्रॅम मिनरल मिक्स्चर द्यावे.
दुधाच्या नोंदी आणि फॅट/SNF हिशोबासाठी DudhHisaab ॲप वापरा.