दूध चिलिंग सेंटरचे (BMC) महत्त्व
गायीचे किंवा म्हशीचे ताजे दूध काढल्यानंतर त्याचे तापमान ~37°C असते. जर 3 ते 4 तासांच्या आत ते 4°C च्या खाली थंड केले नाही, तर त्यामध्ये जीवाणू वेगाने वाढून दूध नासण्याची शक्यता असते.
बल्क मिल्क कुलर (BMC) गावातील 80-150 शेतकऱ्यांकडून दूध गोळा करून मोठ्या डेअरींना (अमुल, गोवर्धन, महानंद, वारणा, चितळे इ.) पाठवण्याचे काम करते.
2,000 लिटर BMC केंद्राचा अंदाजे खर्च (CAPEX)
| मशिनरी व पायाभूत सुविधा | तपशील | अंदाजे खर्च (₹) |
|---|---|---|
| SS-304 DX मिल्क कुलर टँक (2,000 L) | कॉम्प्रेसर आणि डिजिटल कंट्रोलर | ₹4,80,000 – ₹6,20,000 |
| जनरेटर बॅकअप (15–20 kVA) | सायलेंट डिझेल जनरेटर | ₹2,20,000 – ₹2,80,000 |
| इलेक्ट्रॉनिक मिल्क ॲनालायझर | अल्ट्रासोनिक FAT/SNF मशिन | ₹45,000 – ₹75,000 |
| इलेक्ट्रॉनिक वजन काटा (500 kg) | SS वजन बाऊलसह | ₹40,000 – ₹65,000 |
| गरम पाणी व CIP वॉशिंग युनिट | निर्जंतुकीकरण यंत्रणा | ₹60,000 – ₹90,000 |
| शेड व फरशी बांधकाम | 600 चौ. फूट इमारत | ₹2,50,000 – ₹3,50,000 |
| एकूण भांडवली खर्च | संपूर्ण उभारणी | ₹10,95,000 – ₹14,80,000 |
सरकारी योजना आणि अनुदान
- AHIDF योजना (Animal Husbandry Infrastructure Development Fund):
- बँक कर्जावर 3% व्याज सवलत (Interest Subvention) आणि 90% पर्यंत कर्ज सुविधा.
- NPDD योजना:
- सहकारी संस्थांना स्वयंचलित दूध संकलन युनिट आणि BMC साठी 50% पर्यंत अनुदान.
2,000 लिटर BMC केंद्राचे मासिक उत्पन्न
दररोज 1,600 लिटर (महिन्याला 48,000 लिटर) संकलनावर:
- चिलिंग कमिशन (₹2.00 / लिटर): ₹96,000 / महिना
- वीज आणि डिझेल खर्च: (₹30,000)
- 2 कामगारांचा पगार: (₹25,000)
- सफाई आणि इतर खर्च: (₹5,000)
- मासिक निव्वळ नफा: ₹36,000 – ₹50,000 (शिवाय पशूखाद्य आणि तूप विक्रीचा अतिरिक्त नफा).
दूध संकलन आणि फॅट/SNF च्या अचूक नोंदीसाठी DudhHisaab ॲप वापरा.